Không ít nam giới nghĩ rằng khó cương chủ yếu do tuổi tác, “yếu sinh lý” hoặc tâm lý. Thực tế, nguyên nhân rối loạn cương dương đa dạng hơn nhiều và đôi khi có vài yếu tố cùng xuất hiện.
Theo Aktuel Gazetem, điều quan trọng nhất không phải cố tìm một “thủ phạm” duy nhất, mà là hiểu nhóm yếu tố nào có thể đang ảnh hưởng đến khả năng cương của bạn. Rối loạn cương dương có thể liên quan đến mạch máu, thần kinh, hormone, thuốc đang sử dụng, sức khỏe tâm lý và lối sống.
Rối loạn cương dương thường do những nguyên nhân nào?
Để dương vật cương được, cơ thể cần sự phối hợp giữa não, hệ thần kinh, hormone và dòng máu đến dương vật. Chỉ cần một mắt xích trong quá trình này gặp vấn đề, khả năng đạt hoặc duy trì độ cương cũng có thể bị ảnh hưởng.
Vì vậy, lý do nam giới khó cương thường được chia thành ba nhóm lớn: nguyên nhân thực thể, nguyên nhân tâm lý và trường hợp hỗn hợp có cả hai.
Nguyên nhân thực thể, tâm lý và hỗn hợp khác nhau thế nào?
Nguyên nhân thực thể xuất phát từ những vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của mạch máu, thần kinh, hormone hoặc cấu trúc dương vật.
Ví dụ thường gặp gồm:
- bệnh tim mạch và chuyển hóa;
- đái tháo đường;
- bệnh thần kinh;
- rối loạn hormone;
- chấn thương hoặc phẫu thuật vùng chậu;
- một số loại thuốc.
Ngược lại, yếu tố tâm lý liên quan nhiều hơn đến stress, lo âu, áp lực khi quan hệ, trầm cảm hoặc vấn đề trong mối quan hệ.
Tuy nhiên, trong thực tế hai nhóm này không phải lúc nào cũng tách biệt.
Một người có bệnh mạch máu nhẹ có thể bắt đầu gặp vài lần khó cương. Sau đó, vì lo mình sẽ tiếp tục “thất bại”, anh ấy trở nên căng thẳng mỗi khi quan hệ. Lúc này, vấn đề ban đầu có thể là thực thể nhưng tâm lý lại khiến tình trạng nặng thêm.
Theo Aktuel Gazetem, đây là lý do không nên vội kết luận “tôi bị do tâm lý” hoặc “chắc do tuổi”. Nhiều yếu tố cùng ảnh hưởng đến khả năng cương là tình huống hoàn toàn có thể xảy ra. EAU cũng lưu ý ED thường có căn nguyên đa yếu tố.
Bệnh mạch máu và chuyển hóa gây rối loạn cương dương như thế nào?
Sự cương phụ thuộc rất nhiều vào khả năng đưa máu tới dương vật và giữ lượng máu đó trong mô cương.
Do đó, những vấn đề ảnh hưởng đến mạch máu cũng có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến rối loạn cương dương hoặc làm tăng nguy cơ xuất hiện ED.
Bệnh tim mạch, tăng huyết áp, mỡ máu cao và béo phì
EAU ghi nhận ED có nhiều yếu tố nguy cơ chung với bệnh tim mạch, bao gồm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, béo phì và hội chứng chuyển hóa.
Khi mạch máu bị tổn thương hoặc khả năng giãn mạch suy giảm, lượng máu đưa tới dương vật có thể không đáp ứng tốt như trước.
Điều này giải thích vì sao một số nam giới không hoàn toàn mất khả năng cương nhưng cảm thấy:
- cần kích thích lâu hơn;
- độ cứng không còn như trước;
- dễ mất cương giữa lúc quan hệ.
Aktuel Gazetem cho rằng điểm đáng chú ý ở đây là không nên xem ED chỉ như một vấn đề tình dục riêng biệt. Trong một số trường hợp, khả năng cương thay đổi có thể đi cùng tình trạng sức khỏe tim mạch và chuyển hóa cần được chú ý. EAU cũng xem ED là một triệu chứng có thể liên quan đến bệnh nền chứ không đơn thuần là một bệnh độc lập.
Béo phì cũng không nên được hiểu máy móc là “cứ béo là bị ED”. Nó phù hợp hơn khi được nhìn như một yếu tố nguy cơ, thường đi cùng tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và đái tháo đường.
Đái tháo đường
Đái tháo đường là một trường hợp đáng chú ý vì nó có thể ảnh hưởng tới chức năng cương qua nhiều con đường cùng lúc.
Đường huyết cao kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu và hệ thần kinh. NIDDK cũng ghi nhận tổn thương thần kinh do đái tháo đường có thể khiến tín hiệu cần thiết để dương vật cương hoạt động kém hơn.
Vì vậy, ở người mắc tiểu đường lâu năm, vấn đề có thể không đơn thuần là “máu lưu thông kém”, mà còn có sự tham gia của thần kinh và những yếu tố chuyển hóa khác.
Điều Aktuel Gazetem muốn bạn nhớ là: nếu vừa có đái tháo đường vừa bắt đầu gặp khó khăn về khả năng cương, đừng vội tìm một sản phẩm “tăng cường sinh lý” để che triệu chứng. Bối cảnh bệnh nền lúc này đáng được xem xét nghiêm túc hơn.
Bệnh thần kinh, chấn thương và bất thường cấu trúc có thể gây khó cương ra sao?
Để cương xảy ra, não và hệ thần kinh phải truyền được tín hiệu xuống các dây thần kinh điều khiển dương vật.
Nếu đường truyền này bị gián đoạn, dương vật khó cương ngay cả khi ham muốn tình dục vẫn còn.
Bệnh hoặc tổn thương hệ thần kinh
Các bệnh hoặc tổn thương ảnh hưởng hệ thần kinh có thể làm giảm khả năng truyền tín hiệu từ não đến dương vật.
EAU xếp các nguyên nhân thần kinh thành một nhóm riêng trong căn nguyên ED; những tình trạng liên quan có thể bao gồm tổn thương tủy sống và các bệnh thần kinh khác.
Điểm dễ hiểu nhất là:
Não phát tín hiệu → dây thần kinh truyền tín hiệu → mạch máu dương vật phản ứng.
Nếu phần thần kinh ở giữa gặp vấn đề, phản ứng cương có thể không diễn ra đầy đủ.
Đây cũng là lý do việc chỉ uống thực phẩm bổ sung “tăng tuần hoàn” không nhất thiết giải quyết được mọi trường hợp khó cương.
Chấn thương, phẫu thuật vùng chậu và bất thường ở dương vật
Một số phẫu thuật hoặc chấn thương vùng chậu có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh và mạch máu liên quan đến chức năng cương.
Ví dụ, NIDDK ghi nhận ED có thể xảy ra sau phẫu thuật ung thư tuyến tiền liệt nếu các dây thần kinh điều khiển dòng máu đến dương vật bị tổn thương hoặc phải cắt bỏ trong quá trình phẫu thuật.
Chấn thương vùng đáy chậu cũng có thể ảnh hưởng đến mạch máu hoặc thần kinh tại khu vực này.
Ngoài ra, bác sĩ khi đánh giá ED còn kiểm tra các bất thường thực thể ở dương vật, chẳng hạn bệnh Peyronie.
Theo Aktuel Gazetem, nếu khả năng cương thay đổi rõ rệt sau một cuộc phẫu thuật, chấn thương vùng chậu hoặc xuất hiện cùng biến dạng dương vật, đây không phải tình huống phù hợp để chỉ tự theo dõi trong thời gian dài.
Rối loạn hormone có thể dẫn đến rối loạn cương dương không?
Có.
Hormone tham gia vào ham muốn tình dục và nhiều quá trình sinh lý nam giới liên quan đến chức năng tình dục nam. NIDDK liệt kê các vấn đề hormone trong nhóm bệnh lý có thể dẫn tới ED.
Tuy nhiên, Aktuel Gazetem không đồng tình với cách quy mọi trường hợp khó cương cho “thiếu testosterone”. Đây chỉ là một khả năng trong nhiều nguyên nhân.
Testosterone thấp
Testosterone thấp có thể xuất hiện cùng giảm ham muốn, giảm năng lượng và các vấn đề về chức năng tình dục.
EAU khuyến nghị khi đánh giá nam giới bị ED cần chú ý những triệu chứng có thể gợi ý suy sinh dục, chẳng hạn giảm ham muốn, giảm năng lượng hoặc mệt mỏi.
Nhưng bạn không thể chỉ dựa vào việc “cương không tốt” để tự kết luận testosterone thấp.
Khả năng cương phụ thuộc đồng thời vào:
- mạch máu;
- thần kinh;
- tâm lý;
- thuốc;
- hormone;
- bệnh nền.
Vì vậy, tự mua các sản phẩm quảng cáo “tăng testosterone” khi chưa biết nguyên nhân không phải cách Aktuel Gazetem khuyến khích.
Các rối loạn nội tiết khác
Ngoài testosterone, một số vấn đề nội tiết khác cũng có thể liên quan đến ED.
NIDDK liệt kê các rối loạn hormone, bao gồm testosterone thấp và vấn đề tuyến giáp, trong nhóm tình trạng sức khỏe có thể gây ED.
Ở đây cần phân biệt rõ: việc một bệnh nội tiết có thể liên quan đến ED không có nghĩa mọi người bị ED đều phải đi xét nghiệm tất cả hormone.
Việc cần kiểm tra gì còn phụ thuộc triệu chứng, bệnh sử và đánh giá của bác sĩ.
Những loại thuốc và chất nào có thể ảnh hưởng đến khả năng cương?
Đây là một nguyên nhân nhiều người dễ bỏ sót.
Bạn có thể bắt đầu gặp vấn đề về khả năng cương sau một thời gian dùng thuốc điều trị bệnh khác mà không nghĩ hai việc có liên quan.
Một số thuốc điều trị bệnh có thể liên quan đến rối loạn cương
NIDDK liệt kê một số nhóm thuốc có thể liên quan đến ED, bao gồm một số thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc hormone và một số thuốc điều trị bệnh khác.
Điều này không có nghĩa cứ dùng những thuốc đó là sẽ bị rối loạn cương dương.
Và quan trọng hơn: nếu nghi thuốc đang dùng ảnh hưởng khả năng cương, đừng tự ngừng thuốc.
NIDDK khuyến cáo người bệnh nên trao đổi với chuyên gia y tế trước; bác sĩ có thể xem lại thuốc, điều chỉnh liều hoặc cân nhắc lựa chọn khác khi phù hợp.
Theo Aktuel Gazetem, một câu hỏi đơn giản nhưng rất hữu ích là:
“Tình trạng khó cương có bắt đầu sau khi tôi dùng hoặc thay đổi một loại thuốc nào không?”
Thông tin về thời điểm đôi khi giúp quá trình tìm nguyên nhân phía sau tình trạng khó cương rõ ràng hơn.
Rượu bia, thuốc lá và chất kích thích
Hút thuốc, sử dụng nhiều rượu và một số chất kích thích cũng có thể liên quan đến ED.
EAU xác định hút thuốc, thiếu vận động, béo phì và các yếu tố tim mạch/chuyển hóa khác là những yếu tố nguy cơ quan trọng.
NIDDK cũng liệt kê hút thuốc, uống quá nhiều rượu và sử dụng chất bất hợp pháp trong những hành vi có thể góp phần gây ED.
Đặc biệt với thuốc lá, EAU ghi nhận hút thuốc là một yếu tố nguy cơ độc lập của rối loạn cương.
Không cần phải uống rượu mỗi ngày hay hút thuốc rất nhiều mới bắt đầu quan tâm. Quan trọng hơn là nhìn vào toàn bộ bối cảnh sức khỏe và các yếu tố nguy cơ đang cộng dồn với nhau.
Yếu tố tâm lý có thể gây rối loạn cương dương như thế nào?
Cương không phải phản ứng chỉ phụ thuộc cơ thể.
Não, cảm xúc, mức độ thư giãn và sự hưng phấn đều tham gia vào hoạt động tình dục. Vì vậy, tâm lý có thể vừa là nguyên nhân, vừa là yếu tố khiến một vấn đề thực thể có sẵn trở nên nặng hơn.
Stress, lo âu và áp lực khi quan hệ
Một tình huống Aktuel Gazetem thấy rất dễ hiểu là vòng lặp:
Khó cương một lần → bắt đầu lo lần sau lại xảy ra → bước vào cuộc yêu với tâm trạng “liệu lần này có cương được không?” → càng căng thẳng → khả năng cương càng khó ổn định.
NIDDK ghi nhận stress và anxiety có thể gây hoặc làm ED nặng hơn.
Điều này đặc biệt dễ xảy ra khi nam giới đặt nặng việc phải:
- cương thật nhanh;
- duy trì thật lâu;
- “thể hiện tốt”;
- không được phép có lần nào thất bại.
Theo Aktuel Gazetem, càng biến tình dục thành một bài kiểm tra thành tích, áp lực tâm lý đôi khi càng lớn.
Một vài lần khó cương trong lúc quá mệt hoặc căng thẳng cũng không đủ để tự kết luận bạn có một rối loạn kéo dài.
Trầm cảm, tự ti và vấn đề trong mối quan hệ
Trầm cảm, lòng tự trọng thấp và những vấn đề cảm xúc khác cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng tình dục.
Trong mối quan hệ, xung đột, thiếu giao tiếp hoặc cảm giác bị đánh giá cũng có thể làm người nam khó thư giãn khi quan hệ.
Ở chiều ngược lại, ED kéo dài lại có thể làm nam giới:
- mất tự tin;
- né tránh gần gũi;
- sợ bạn đời thất vọng;
- cảm thấy áp lực mỗi khi quan hệ.
Do đó, đôi khi rất khó tách rạch ròi đâu là nguyên nhân đầu tiên và đâu là hậu quả xuất hiện sau đó.
Đây cũng là lý do Aktuel Gazetem khuyên bạn không nên xem khó cương là chuyện “ý chí yếu” hay “không còn yêu bạn đời”. Chức năng tình dục phức tạp hơn những kết luận đơn giản như vậy.
Tuổi tác và lối sống có thực sự là nguyên nhân gây rối loạn cương dương?
Tuổi càng cao, nguy cơ ED càng tăng. Nhưng lão hóa tự nó không đồng nghĩa chắc chắn phải bị rối loạn cương dương.
NIDDK nêu rõ nam giới có khả năng gặp ED nhiều hơn khi lớn tuổi, nhưng tuổi tác không phải nguyên nhân tất yếu khiến mọi người mất khả năng cương.
Điểm Aktuel Gazetem muốn nhấn mạnh là phải phân biệt:
Nguyên nhân trực tiếp với yếu tố làm tăng nguy cơ.
Ví dụ, tuổi cao thường đi kèm nhiều yếu tố khác hơn:
- tăng huyết áp;
- bệnh tim mạch;
- đái tháo đường;
- rối loạn lipid;
- sử dụng nhiều loại thuốc;
- giảm hoạt động thể chất.
EAU cũng liệt kê tuổi, diabetes, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, béo phì, hút thuốc và thiếu vận động trong các yếu tố nguy cơ liên quan ED.
Vì thế, với một người 60 tuổi bị khó cương, câu trả lời tốt hơn không phải “do già”, mà là xem những thay đổi sức khỏe nào đang đi cùng tuổi tác.
Ngược lại, nam giới trẻ vẫn có thể gặp ED. Tuổi trẻ không loại trừ các vấn đề về tâm lý, lối sống, thuốc, hormone hoặc bệnh lý.
Theo Aktuel Gazetem, đây là một trong những hiểu lầm nên bỏ sớm: khó cương không phải vấn đề chỉ dành cho người lớn tuổi.
Làm sao định hướng nguyên nhân rối loạn cương dương của từng người?
Bạn có thể quan sát một số thông tin để hiểu bối cảnh tốt hơn, nhưng không nên dùng chúng để tự chẩn đoán chắc chắn.
Việc tìm yếu tố nào đang ảnh hưởng đến khả năng cương của bạn thường dựa trên cả bệnh sử, sức khỏe tình dục, tâm lý, thuốc đang dùng và thăm khám khi cần thiết.
Xem lại thời điểm bắt đầu và hoàn cảnh xảy ra khó cương
Trước tiên, hãy nhớ lại vấn đề bắt đầu từ khi nào.
Một số câu hỏi hữu ích gồm:
- Khó cương xuất hiện từ từ hay đột ngột?
- Xảy ra mọi lần hay chỉ thỉnh thoảng?
- Chỉ gặp trong một hoàn cảnh nhất định hay với mọi tình huống?
- Khả năng cương buổi sáng có thay đổi không?
- Ham muốn tình dục có giảm không?
- Có bắt đầu sau một giai đoạn stress, bệnh hoặc dùng thuốc mới không?
EAU khuyến nghị khi đánh giá ED cần mô tả độ cứng và thời gian duy trì của cả sự cương khi kích thích tình dục và cương buổi sáng, đồng thời xem xét ham muốn, kích thích, xuất tinh và cực khoái.
Tuy nhiên, một chi tiết như “vẫn còn cương buổi sáng” không đủ để bạn tự kết luận 100% rằng vấn đề chỉ do tâm lý.
Aktuel Gazetem xem các thông tin này là manh mối, không phải đáp án cuối cùng.
Đối chiếu bệnh nền, thuốc đang dùng và tình trạng tâm lý
Hãy nhìn lại toàn bộ sức khỏe thay vì chỉ nhìn vào dương vật.
Bạn nên lưu ý:
- có đái tháo đường không;
- có tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch không;
- có thay đổi thuốc gần đây không;
- có stress kéo dài không;
- ham muốn tình dục có giảm rõ không;
- từng phẫu thuật hoặc chấn thương vùng chậu không.
NIDDK cho biết quá trình đánh giá ED bao gồm bệnh sử y khoa, tình dục và tâm lý; bác sĩ cũng hỏi về thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và các sản phẩm bổ sung đang sử dụng.
Theo Aktuel Gazetem, một lỗi thường gặp là chỉ tập trung vào “làm sao để cương ngay” mà bỏ qua câu hỏi “vì sao khả năng cương của mình thay đổi?”
Hai câu hỏi nghe khá giống nhau nhưng dẫn đến hai cách tiếp cận rất khác.
>>>Tìm hiểu: Mẹo dân gian chữa rối loạn cương dương có thực sự hiệu quả?
Khi nào nên đi khám để tìm nguyên nhân rối loạn cương dương?
Một lần khó cương trong lúc mệt mỏi hoặc căng thẳng chưa chắc đã đồng nghĩa bạn mắc ED kéo dài.
Nhưng nếu vấn đề lặp lại, ảnh hưởng đời sống tình dục hoặc thay đổi rõ so với trước, việc trao đổi với bác sĩ sẽ giúp tìm nguyên nhân gây rối loạn cương dương chính xác hơn thay vì tiếp tục đoán. NIDDK cho biết bác sĩ có thể sử dụng bệnh sử, khám và khi cần các xét nghiệm phù hợp để đánh giá ED.
Bạn càng nên chủ động kiểm tra nếu:
- khó đạt hoặc duy trì độ cương thường xuyên;
- vấn đề kéo dài và không cải thiện;
- có đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc bệnh nền khác;
- tình trạng xuất hiện sau khi bắt đầu một loại thuốc;
- đồng thời giảm ham muốn, mệt mỏi hoặc có thay đổi sức khỏe khác;
- từng phẫu thuật hoặc chấn thương vùng chậu.
Nếu bạn băn khoăn rối loạn cương dương có tự khỏi hay không, điều đó còn phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân phía sau và hoàn cảnh của từng người. Không nên mặc định cứ chờ thêm một thời gian thì vấn đề chắc chắn sẽ biến mất.
Tương tự, cách khắc phục rối loạn cương dương phù hợp cũng cần dựa trên nguyên nhân được xác định, thay vì áp dụng một phương pháp giống nhau cho tất cả. NIDDK cho biết khi có thể, chuyên gia y tế sẽ xử lý nguyên nhân nền và sau đó lựa chọn hướng cải thiện chức năng tình dục phù hợp.
Quan điểm của Aktuel Gazetem là: đừng quá hoảng khi có một vài lần “mất phong độ”, nhưng cũng đừng bình thường hóa tình trạng khó cương kéo dài. Hiểu đúng nguyên nhân rối loạn cương dương là bước quan trọng để tránh tự đổ lỗi cho bản thân, tránh dùng giải pháp không phù hợp và biết lúc nào sức khỏe của bạn cần được quan tâm nghiêm túc hơn.