Khi vùng kín khô rát, nhiều chị em thường nghĩ ngay đến việc mua một loại thuốc trị khô âm đạo để dùng. Nhưng thực tế, chất bôi trơn, dưỡng ẩm âm đạo, estrogen tại chỗ và thuốc hormone toàn thân là những nhóm rất khác nhau.
Theo Aktuel Gazetem, điều quan trọng không phải tìm một sản phẩm được quảng cáo là “tốt nhất”, mà là xác định bạn đang cần giảm ma sát tạm thời, duy trì độ ẩm hay điều trị tình trạng liên quan đến suy giảm estrogen. Chọn đúng ngay từ đầu vừa dễ cải thiện triệu chứng hơn, vừa hạn chế việc tự dùng hormone không cần thiết.
Thuốc trị khô âm đạo gồm những nhóm nào?
Nếu hiểu theo nghĩa rộng, các giải pháp trị khô âm đạo hiện nay có thể chia thành nhóm không hormone và nhóm có hormone. Trong đó, một số sản phẩm bán không cần đơn thực chất không phải là “thuốc” theo nghĩa dược lý.
Đây là điểm Aktuel Gazetem muốn bạn phân biệt ngay từ đầu, bởi dùng lubricant, vaginal moisturizer và estrogen không thể thay thế cho nhau trong mọi trường hợp. ACOG cũng phân biệt rõ các nhóm này trong điều trị triệu chứng khô âm đạo.
Chất dưỡng ẩm và bôi trơn không hormone
Chất bôi trơn và dưỡng ẩm âm đạo thường là lựa chọn đơn giản trước tiên khi tình trạng chưa nghiêm trọng.
Chất bôi trơn chủ yếu giúp giảm ma sát khi quan hệ. Tác dụng thường xuất hiện ngay lúc sử dụng nhưng không nhằm duy trì độ ẩm lâu dài.
Dưỡng ẩm âm đạo lại được dùng định kỳ hơn nhằm giúp mô âm đạo giữ ẩm trong thời gian dài hơn. Mayo Clinic cũng xem moisturizer và lubricant là những lựa chọn không kê đơn có thể thử trước khi chuyển sang điều trị hormone.
Một điều cần lưu ý là hai nhóm này không chứa estrogen và không phục hồi những thay đổi về độ dày, độ đàn hồi của mô âm đạo theo cách estrogen tại chỗ có thể làm.
Vì vậy, nếu bạn chỉ thỉnh thoảng cảm thấy khô hoặc khó chịu khi quan hệ, chúng tôi thường nghiêng về việc đánh giá những lựa chọn đơn giản này trước thay vì vội tìm thuốc hormone.
Estrogen âm đạo tại chỗ
Estrogen âm đạo là một dạng thuốc điều trị khô âm đạo thường được cân nhắc khi triệu chứng liên quan đến suy giảm estrogen, đặc biệt ở phụ nữ 30 tuổi bị khô hạn hoặc quanh thời kỳ mãn kinh.
Khác với estrogen uống hoặc gel bôi qua da, estrogen âm đạo đưa một lượng hormone thấp trực tiếp đến mô âm đạo. Nhờ đó, thuốc có thể giúp cải thiện độ ẩm, tình trạng kích ứng và những thay đổi của niêm mạc âm đạo.
Estrogen tại chỗ có thể tồn tại dưới nhiều dạng như kem, viên đặt hoặc vòng âm đạo.
Tuy nhiên, đây không phải kiểu sản phẩm nên tự mua chỉ vì bạn thấy “khô”. Nguyên nhân gây khô âm đạo khá đa dạng, trong khi hormone chỉ thực sự phù hợp với một số tình huống.
Một số thuốc kê đơn khác trong trường hợp phù hợp
Ngoài estrogen âm đạo, một số quốc gia còn sử dụng những thuốc kê đơn khác cho các triệu chứng liên quan đến hội chứng niệu sinh dục thời kỳ mãn kinh.
Ví dụ, ospemifene là thuốc uống tác động lên thụ thể estrogen, còn prasterone là dạng đặt âm đạo chứa DHEA. Các thuốc này có thể được sử dụng cho một số trường hợp đau khi quan hệ hoặc thay đổi mô âm đạo liên quan đến mãn kinh.
Điểm quan trọng là bạn không nên xem đây như các lựa chọn có thể tự thay thế cho nhau. Chỉ định, nguy cơ và tình trạng lưu hành của từng thuốc có thể khác nhau giữa các quốc gia.
Vì thế, Aktuel Gazetem không khuyến khích chọn thuốc kê đơn chỉ dựa trên tên sản phẩm bạn đọc được trên Internet.
Nên chọn loại nào khi bị khô âm đạo?
Không có một thuốc chữa khô âm đạo phù hợp với tất cả phụ nữ.
Cách hợp lý hơn là nhìn vào thời điểm xuất hiện triệu chứng, mức độ kéo dài và những dấu hiệu đi kèm.
Khô nhẹ hoặc chủ yếu xuất hiện khi quan hệ
Nếu bình thường bạn không khó chịu nhưng cảm thấy khô, rát hoặc ma sát nhiều khi quan hệ, chưa chắc vấn đề nằm ở thiếu estrogen.
Thiếu kích thích trước quan hệ, một số sản phẩm vệ sinh gây kích ứng hoặc lượng dịch bôi trơn tự nhiên chưa đủ đều có thể góp phần gây khó chịu. NHS cũng ghi nhận việc chưa đủ hưng phấn có thể liên quan đến khô âm đạo.
Trong tình huống này, chất bôi trơn gốc nước hoặc silicone thường thực tế hơn việc tự tìm thuốc hormone.
Nếu tình trạng chỉ xuất hiện trong lúc quan hệ nhưng lặp đi lặp lại, gây đau hoặc ngày càng nặng, bạn vẫn nên tìm nguyên nhân thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lubricant.
Khô âm đạo kéo dài hoặc nghi liên quan giảm estrogen
Nếu cảm giác khô xuất hiện cả trong sinh hoạt thường ngày, kéo dài nhiều tuần hoặc xảy ra cùng giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh, nguyên nhân liên quan đến estrogen đáng được cân nhắc hơn.
Khi estrogen giảm, mô âm đạo có thể trở nên mỏng hơn, kém đàn hồi và dễ kích ứng. Đây là lý do vaginal estrogen thường được sử dụng trong điều trị các triệu chứng niệu sinh dục liên quan đến mãn kinh.
Bạn cũng có thể bắt gặp hướng tiếp cận tăng nội tiết tố giảm khô hạn, nhưng không nên hiểu rằng mọi phụ nữ bị khô đều cần “bổ sung nội tiết”. Việc có cần tác động đến hormone hay không phụ thuộc nguyên nhân và tình trạng sức khỏe của từng người.
Theo chúng tôi, đây là điểm rất dễ bị nội dung quảng cáo làm đơn giản hóa: “khô = thiếu estrogen = uống hoặc bôi hormone”. Trong thực tế, chuỗi suy luận này không đúng cho tất cả mọi người.
Khi biện pháp không hormone không cải thiện đủ triệu chứng
Nếu đã dùng đúng chất dưỡng ẩm hoặc bôi trơn mà tình trạng vẫn kéo dài, bước tiếp theo không nên là thử ngẫu nhiên thêm nhiều sản phẩm.
Bạn nên đánh giá lại nguyên nhân.
Với trường hợp liên quan đến suy giảm estrogen, bác sĩ có thể cân nhắc estrogen âm đạo hoặc phương án khác phù hợp với bệnh sử. Mayo Clinic cũng mô tả hướng tiếp cận bắt đầu bằng biện pháp không kê đơn trước, sau đó mới cân nhắc hormone hoặc thuốc kê đơn nếu triệu chứng chưa được kiểm soát.
Chất bôi trơn và dưỡng ẩm âm đạo khác nhau thế nào?
Đây là hai khái niệm thường bị gọi chung là “gel trị khô hạn”, nhưng mục đích sử dụng không giống nhau.
Nếu bạn chọn nhầm, sản phẩm vẫn có thể tạo cảm giác dễ chịu trong thời gian ngắn nhưng không giải quyết đúng nhu cầu thực tế.
Chất bôi trơn giúp giảm ma sát trong thời gian ngắn
Lubricant được sử dụng chủ yếu trước hoặc trong khi quan hệ để giảm ma sát.
Nếu vấn đề của bạn chỉ là cảm giác khô hoặc đau do ma sát lúc quan hệ, đây thường là lựa chọn trực tiếp và đơn giản hơn.
NHS khuyến nghị có thể sử dụng chất bôi trơn gốc nước cho tình trạng khô âm đạo, đặc biệt trước khi quan hệ.
Nói dễ hiểu, lubricant giống như hỗ trợ “ngay lúc cần”, chứ không phải sản phẩm nhằm giữ độ ẩm cho âm đạo cả ngày.
Dưỡng ẩm âm đạo duy trì độ ẩm lâu hơn
Vaginal moisturizer được thiết kế để duy trì độ ẩm trong thời gian dài hơn và thường được sử dụng định kỳ, không nhất thiết phải chờ đến lúc quan hệ.
Mayo Clinic ghi nhận tác dụng của dưỡng ẩm âm đạo thường kéo dài hơn lubricant.
Vì vậy, nếu bạn thường xuyên cảm thấy khô hoặc khó chịu ngay cả khi không quan hệ, dưỡng ẩm có thể phù hợp với nhu cầu hơn.
Theo kinh nghiệm đánh giá sản phẩm của chúng tôi, một lỗi khá phổ biến là người dùng thấy chữ “gel” rồi cho rằng tất cả đều giống nhau. Thực tế, hãy nhìn vào mục đích sản phẩm: lubricant, moisturizer hay thuốc chứa hormone quan trọng hơn hình thức gel hay kem.
Estrogen âm đạo có những dạng nào?
Estrogen tại chỗ không chỉ có dạng kem.
Tùy sản phẩm và chỉ định, estrogen âm đạo có thể được đưa vào mô âm đạo bằng kem, viên hoặc vòng. Các dạng này đều nhằm đưa hormone đến khu vực cần điều trị với mức phơi nhiễm toàn thân thấp hơn estrogen đường uống hoặc đường qua da.
Kem estrogen âm đạo
Kem estrogen được đưa trực tiếp vào âm đạo, thường bằng dụng cụ đi kèm sản phẩm.
Ưu điểm là thuốc tiếp xúc trực tiếp với mô cần điều trị. Tuy nhiên, liều lượng và tần suất sử dụng phụ thuộc từng loại thuốc nên không nên lấy hướng dẫn của một sản phẩm áp dụng cho sản phẩm khác.
Nếu được kê dạng kem, hãy dùng đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc tờ hướng dẫn thuốc, thay vì tự tăng lượng với suy nghĩ “bôi nhiều sẽ nhanh hết khô”.
Viên hoặc viên đặt estrogen âm đạo
Một số sản phẩm estrogen tồn tại dưới dạng viên nhỏ hoặc dạng đặt để đưa vào bên trong âm đạo.
Điều cần nhớ là cụm “thuốc đặt âm đạo” rất rộng. Không phải thuốc đặt nào cũng chứa estrogen và không phải viên đặt điều trị nấm, viêm hay lợi khuẩn có thể thay thế cho estrogen.
Do đó, khi tìm thuốc dùng cho âm đạo bị khô, bạn nên xem hoạt chất và mục đích điều trị thay vì chỉ nhìn dạng bào chế.
Vòng estrogen âm đạo
Vòng estrogen là một vòng mềm được đặt trong âm đạo và giải phóng estrogen theo thời gian.
Mayo Clinic lưu ý rằng không phải mọi vòng chứa estrogen đều giống nhau: có loại cung cấp estrogen liều thấp chủ yếu tại chỗ, trong khi loại liều cao hơn có thể được xem là liệu pháp tác động toàn thân.
Đây là ví dụ cho thấy việc chỉ nhìn tên “vòng estrogen” vẫn chưa đủ để quyết định cách dùng.
Estrogen âm đạo và hormone toàn thân khác nhau thế nào?
Khác biệt lớn nhất nằm ở phạm vi hormone tác động lên cơ thể.
Estrogen âm đạo liều thấp được đưa trực tiếp đến mô âm đạo và lượng hormone đi vào máu nhìn chung thấp hơn so với estrogen toàn thân. Trong khi đó, estrogen dạng uống, miếng dán hoặc gel bôi qua da đi vào tuần hoàn và tác động rộng hơn.
Ví dụ, Oestrogel là estradiol dạng gel qua da, thuộc nhóm liệu pháp estrogen toàn thân chứ không phải gel đưa trực tiếp vào âm đạo. Thông tin sản phẩm chính thức ghi Oestrogel chứa estradiol và được sử dụng dưới dạng transdermal gel.
Vì vậy, bạn không nên nhìn chữ “gel estrogen” rồi mặc định sản phẩm nào cũng dùng cho vùng kín.
Nếu triệu chứng chủ yếu nằm ở âm đạo, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp tại chỗ. Nếu người phụ nữ đồng thời có các triệu chứng mãn kinh toàn thân như bốc hỏa đáng kể, việc lựa chọn HRT có thể được đánh giá theo hướng khác.
Ai cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc hormone trị khô âm đạo?
Ngay cả estrogen liều thấp tại chỗ cũng không nên được xem như mỹ phẩm dưỡng ẩm thông thường.
Nếu bạn có bệnh sử đặc biệt hoặc triệu chứng chưa rõ nguyên nhân, quyết định dùng hormone nên được cá nhân hóa.
Người có hoặc từng mắc ung thư nhạy cảm với estrogen
Đây là nhóm cần đặc biệt thận trọng, nhưng cũng không nên hiểu theo kiểu “từng ung thư vú thì tuyệt đối không bao giờ được dùng vaginal estrogen”.
ACOG khuyến nghị ưu tiên biện pháp không hormone trước cho người có tiền sử ung thư phụ thuộc estrogen. Nếu các phương án này không đủ hiệu quả, low-dose vaginal estrogen có thể được cân nhắc sau khi trao đổi về lợi ích và nguy cơ; với người đang dùng thuốc ức chế aromatase, quyết định nên có sự tham gia của bác sĩ phụ khoa và bác sĩ ung thư.
Theo chúng tôi, đây là trường hợp không phù hợp để tự điều trị theo trải nghiệm của người khác dù triệu chứng có giống nhau.
Người có chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân hoặc triệu chứng bất thường
Nếu bạn đang bị chảy máu sau quan hệ, chảy máu giữa kỳ kinh hoặc đặc biệt là chảy máu sau mãn kinh, đừng chỉ coi đó là hậu quả của khô và tự mua thuốc bôi.
Chảy máu sau mãn kinh cần được đánh giá để xác định nguyên nhân. ACOG hiện nhấn mạnh việc đánh giá kịp thời vì dù có thể do mô âm đạo mỏng và dễ tổn thương, vẫn cần loại trừ các nguyên nhân quan trọng khác.
Khô âm đạo có thể giải thích một phần triệu chứng, nhưng không nên được dùng để “tự chẩn đoán” mọi tình trạng chảy máu.
Người đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc ảnh hưởng hormone
Một số thuốc và bệnh lý có thể liên quan đến tình trạng khô âm đạo hoặc ảnh hưởng đến việc lựa chọn hormone.
Vì vậy, hãy cho bác sĩ biết các thuốc bạn đang sử dụng, đặc biệt nếu đang điều trị ung thư, dùng liệu pháp nội tiết hoặc có bệnh lý cần cân nhắc nguy cơ của hormone.
Nếu bạn không chắc một loại thuốc có liên quan hay không, mang danh sách thuốc đang dùng đến buổi khám là cách đơn giản nhưng rất hữu ích.
Dùng sản phẩm trị khô âm đạo cần tránh những sai lầm nào?
Khô âm đạo dễ khiến người dùng thử nhiều sản phẩm cùng lúc. Theo Aktuel Gazetem, đây lại là lúc nên tối giản: xác định mình đang dùng thứ gì và mục đích của nó là gì.
Tự dùng estrogen khi chưa xác định tình trạng phù hợp
Không phải cứ khô là thiếu estrogen.
Nếu triệu chứng chỉ xuất hiện đôi lúc, liên quan đến kích thích tình dục hoặc sản phẩm gây kích ứng, việc tự sử dụng hormone có thể không cần thiết.
Estrogen nên được nhìn như một phương pháp điều trị có chỉ định chứ không phải “kem dưỡng ẩm mạnh hơn”.
Dùng kem hoặc lotion không dành cho âm đạo
Kem dưỡng da thông thường, body lotion hay các sản phẩm có hương liệu không được thiết kế để đưa vào âm đạo.
NHS cảnh báo việc dùng cream, lotion hoặc moisturizer không dành cho âm đạo có thể làm tăng kích ứng hoặc nguy cơ nhiễm trùng.
Nếu cần dưỡng ẩm, hãy chọn sản phẩm có ghi rõ mục đích sử dụng cho âm đạo hoặc vùng âm hộ tương ứng.
Nhầm chất bôi trơn với sản phẩm dưỡng ẩm
Lubricant phù hợp với nhu cầu giảm ma sát tức thời.
Moisturizer phù hợp hơn khi bạn muốn duy trì độ ẩm trong những khoảng thời gian dài hơn.
Hai sản phẩm có thể cùng xuất hiện trong quá trình kiểm soát khô âm đạo, nhưng không có nghĩa chúng là một.
Việc phân biệt này nghe có vẻ nhỏ, nhưng theo chúng tôi lại là một trong những yếu tố giúp người dùng tránh mua sản phẩm liên tục mà vẫn cảm thấy “không có tác dụng”.
Dùng chất bôi trơn không tương thích với bao cao su
Nếu đang sử dụng bao cao su latex, cần chú ý thành phần của chất bôi trơn.
NHS và Mayo Clinic đều lưu ý rằng sản phẩm bôi trơn gốc dầu có thể làm hỏng latex, làm giảm độ bền của bao cao su. Chất bôi trơn gốc nước là lựa chọn dễ cân nhắc hơn trong trường hợp này.
Đừng chỉ chọn lubricant dựa trên cảm giác trơn hoặc mùi hương. Khả năng tương thích với biện pháp tránh thai cũng quan trọng.
Sau bao lâu nên đánh giá lại hiệu quả?
Không có một mốc duy nhất áp dụng cho tất cả thuốc giúp cải thiện khô âm đạo.
Chất bôi trơn thường cho hiệu quả giảm ma sát ngay khi sử dụng. Dưỡng ẩm cần được sử dụng theo hướng dẫn sản phẩm để duy trì độ ẩm. Với estrogen tại chỗ, ACOG cho biết triệu chứng thường bắt đầu cải thiện trong vài tuần, nhưng tốc độ đáp ứng khác nhau ở từng người.
Điều chúng tôi không khuyến khích là đổi liên tục từ gel này sang viên kia chỉ sau vài lần sử dụng.
Nếu bạn đã dùng đúng sản phẩm mà tình trạng không cải thiện, hãy xem đó là tín hiệu cần đánh giá lại nguyên nhân chứ không đơn giản là “thuốc chưa đủ mạnh”.
NHS khuyên nên đi khám nếu khô âm đạo kéo dài vài tuần và những biện pháp tự xử lý không có tác dụng.
Khi nào khô âm đạo cần đi khám?
Bạn không nhất thiết phải đi khám ngay chỉ vì một lần cảm thấy khô. Tuy nhiên, có những trường hợp việc tiếp tục tự thử sản phẩm không còn là lựa chọn hợp lý.
Khô kéo dài dù đã thử biện pháp không kê đơn
Nếu đã thử lubricant hoặc vaginal moisturizer đúng cách nhưng tình trạng vẫn kéo dài nhiều tuần, hãy cân nhắc khám phụ khoa.
Lúc này, bác sĩ có thể đánh giá xem vấn đề có liên quan đến estrogen, thuốc đang sử dụng, bệnh lý nền hay nguyên nhân khác.
NHS cũng khuyến nghị đi khám khi những biện pháp tự chăm sóc không cải thiện tình trạng sau vài tuần.
Đau rát ảnh hưởng sinh hoạt hoặc quan hệ
Nếu khô khiến bạn đau nhiều, ngại quan hệ hoặc cảm thấy khó chịu ngay cả trong sinh hoạt bình thường, đừng cố chịu đựng.
Đau khi quan hệ có nhiều nguyên nhân. Thiếu bôi trơn hoặc giảm estrogen chỉ là một phần trong số đó.
Việc xác định đúng nguyên nhân thường hữu ích hơn nhiều so với việc tiếp tục tăng lượng chất bôi trơn.
Có khí hư bất thường, ngứa hoặc triệu chứng tiết niệu
Khô kèm khí hư khác thường, ngứa nhiều, tiểu buốt, tiểu gấp hoặc các triệu chứng mới xuất hiện cần được đánh giá cẩn thận hơn.
Những dấu hiệu này có thể không đơn thuần đến từ khô âm đạo.
NHS cũng xem khí hư bất thường đi cùng tình trạng khô là một lý do nên gặp bác sĩ.
Chảy máu bất thường
Hãy đi khám nếu có chảy máu sau quan hệ, giữa kỳ kinh hoặc sau mãn kinh.
Đặc biệt, chảy máu sau mãn kinh không nên được tự quy cho niêm mạc khô. ACOG khuyến nghị tình trạng này cần được đánh giá y khoa để xác định nguyên nhân.
Tóm lại, thuốc trị khô âm đạo không phải một nhóm sản phẩm duy nhất. Với khô nhẹ hoặc chủ yếu xảy ra khi quan hệ, lubricant và dưỡng ẩm âm đạo thường là những lựa chọn đơn giản hơn. Khi tình trạng kéo dài và có liên quan đến suy giảm estrogen, vaginal estrogen hoặc những phương pháp kê đơn khác có thể được cân nhắc sau khi đánh giá phù hợp.
Quan điểm của Aktuel Gazetem là đừng bắt đầu bằng câu hỏi “thuốc nào mạnh nhất”. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi “tình trạng khô của mình thuộc trường hợp nào?”. Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách tiếp cận này cũng giúp bạn tránh được khá nhiều sản phẩm không cần thiết và sử dụng hormone an toàn hơn.