Khô hạn sau sinh là tình trạng khá nhiều phụ nữ gặp nhưng thường ít chủ động nói đến. Bạn có thể cảm thấy vùng kín khô hơn trước, dễ rát hoặc khó chịu khi quan hệ, đặc biệt trong thời gian đang cho con bú.
Điểm quan trọng là không phải cứ sau sinh bị đau rát đều do thiếu độ ẩm. Theo Aktuel Gazetem, bạn nên nhìn cả yếu tố hormone, cho con bú và quá trình hồi phục sau sinh để chọn cách xử lý phù hợp, thay vì vội dùng thuốc hoặc sản phẩm bổ sung.
Khô hạn sau sinh có bình thường không?
Có. Khô âm đạo sau sinh có thể xảy ra do sự thay đổi hormone sau khi em bé chào đời và thường dễ nhận thấy hơn ở phụ nữ đang cho con bú.
ACOG ghi nhận khô âm đạo là một trong những vấn đề có thể xuất hiện sau sinh, đặc biệt trong thời gian cho con bú. Mayo Clinic cũng liệt kê sinh con và breastfeeding trong những tình huống làm estrogen giảm, từ đó khiến mô âm đạo bớt ẩm hơn.
Bạn có thể nhận thấy:
- vùng kín khô hoặc rát;
- cảm giác ma sát nhiều hơn khi quan hệ;
- khó chịu hoặc đau khi thâm nhập;
- vùng âm hộ bên ngoài cũng có thể cảm thấy khô, kích ứng.
Tuy nhiên, “có thể gặp sau sinh” không đồng nghĩa bạn phải chịu đựng cho đến khi tự hết. Nếu tình trạng ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hoặc kéo dài, vẫn nên tìm nguyên nhân cụ thể.
Vì sao sau sinh và cho con bú dễ bị khô âm đạo?
Nguyên nhân nổi bật nhất là sự thay đổi hormone. Bên cạnh đó, cơ thể bạn vừa trải qua thai kỳ và sinh nở nên cảm giác khó chịu có thể đến từ nhiều yếu tố cùng lúc.
Điều này cũng giải thích vì sao khô hạn sau sinh mổ vẫn có thể xảy ra. Việc âm đạo không trực tiếp trải qua cuộc sinh không ngăn được những thay đổi hormone toàn thân sau khi sinh.
Estrogen giảm khiến mô âm đạo ít ẩm và dễ khó chịu hơn
Estrogen giúp mô âm đạo duy trì độ ẩm, độ đàn hồi và sức khỏe của niêm mạc.
Sau khi sinh, nồng độ estrogen giảm mạnh so với giai đoạn mang thai. Khi estrogen thấp hơn, mô âm đạo có thể:
- ít tiết dịch bôi trơn hơn;
- khô và nhạy cảm hơn;
- dễ rát khi có ma sát;
- khiến quan hệ trở nên kém thoải mái.
Đây là cơ chế khá trực tiếp, nên bạn không cần mặc định rằng mình “có bệnh” chỉ vì cảm thấy vùng kín khô sau sinh. Cleveland Clinic cũng ghi nhận estrogen giảm mạnh sau sinh và tình trạng estrogen thấp có thể gây khô âm đạo, đau khi quan hệ.
Cho con bú có thể khiến tình trạng khô kéo dài rõ hơn
Khi bạn cho con bú, prolactin tăng để hỗ trợ tạo sữa. Trong bối cảnh này, estrogen có thể tiếp tục duy trì ở mức thấp hơn.
Vì vậy, nhiều phụ nữ nhận thấy mình đã qua giai đoạn hậu sản ban đầu nhưng khô âm đạo khi cho con bú vẫn còn.
Cleveland Clinic cho biết mô âm đạo khô, mỏng do breastfeeding thường có xu hướng cải thiện sau khi ngừng cho bú hoặc khi chu kỳ kinh nguyệt quay trở lại, nhưng tốc độ hồi phục không giống nhau ở tất cả mọi người.
Điều Aktuel Gazetem muốn nhấn mạnh là: nếu bạn đang cho con bú, tình trạng kéo dài lâu hơn một người không cho bú chưa chắc đã bất thường.
Mô vùng kín đang hồi phục sau sinh cũng có thể làm quan hệ khó chịu
Khô không phải nguyên nhân duy nhất khiến quan hệ sau sinh đau.
Nếu bạn sinh thường, vết rách tầng sinh môn, vết khâu hoặc sẹo sau sinh có thể khiến một vị trí cụ thể đau khi bị kéo căng hoặc chạm vào. Mayo Clinic ghi nhận cả vaginal dryness lẫn scar tissue, vaginal tears và episiotomy đều có thể làm quan hệ sau sinh khó chịu.
Một cách nhận biết mang tính gợi ý là:
- cảm giác rát, ma sát trên diện rộng thường phù hợp hơn với thiếu bôi trơn;
- đau rõ tại một vị trí có vết khâu hoặc sẹo cần nghĩ thêm đến quá trình hồi phục mô.
Bạn không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào cảm giác, nhưng sự phân biệt này giúp tránh việc cứ thêm gel bôi trơn trong khi vấn đề chính lại nằm ở chỗ khác.
Mệt mỏi và chưa đủ hưng phấn có thể làm lượng bôi trơn tự nhiên giảm thêm
Chăm trẻ sơ sinh, thiếu ngủ, lo lắng và cơ thể chưa phục hồi hoàn toàn đều có thể khiến bạn khó thư giãn.
Mức kích thích tình dục thấp hơn cũng có thể làm lượng dịch bôi trơn tự nhiên giảm. Cleveland Clinic liệt kê stress và chưa đủ kích thích tình dục trong những yếu tố có thể góp phần gây khô âm đạo.
Điều này không có nghĩa khô hạn sau sinh “chỉ do tâm lý”. Thường có nhiều yếu tố cùng tồn tại: hormone thấp hơn, mệt mỏi và sự hồi phục cơ thể.
Khô hạn sau sinh bao lâu thì hết?
Không có một con số chính xác áp dụng cho mọi phụ nữ.
Nếu bạn đang thắc mắc khô hạn sau sinh bao lâu thì hết, thời gian cải thiện phụ thuộc nhiều vào việc bạn có cho con bú hay không, hormone phục hồi ra sao và có kèm tổn thương hoặc đau sau sinh hay không.
Ở người không cho con bú, hormone có thể ổn định dần sau sinh. Nếu đang cho con bú, estrogen thấp có thể kéo dài hơn và tình trạng khô cũng có thể tồn tại lâu hơn. Cleveland Clinic ghi nhận mô âm đạo thường cải thiện trong những tuần sau khi ngừng cho bú hoặc kinh nguyệt quay trở lại.
Vì vậy, Aktuel Gazetem không khuyến khích bạn lấy một mốc như “6 tuần” hay “3 tháng” để tự kết luận mình bình thường hay bất thường.
Quan trọng hơn là xu hướng:
- tình trạng đang dần dễ chịu hơn;
- vẫn như cũ;
- hay ngày càng đau và khó chịu hơn.
Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, bạn không cần chờ đến một mốc cố định mới đi khám.
Sau sinh bị khô hạn nên làm gì để dễ chịu hơn?
Nếu hỏi phụ nữ sau sinh bị khô hạn phải làm sao, ưu tiên đầu tiên thường không phải là hormone hay viên uống. Những biện pháp đơn giản nhằm giảm ma sát và bổ sung độ ẩm thường hợp lý hơn để bắt đầu.
Một số mẹo chữa khô vùng kín cũng có thể áp dụng, nhưng ở giai đoạn sau sinh cần chú ý thêm việc bạn đang cho con bú và mô vùng kín có thể vẫn đang hồi phục.
Dùng chất bôi trơn để giảm ma sát khi quan hệ
Chất bôi trơn có tác dụng chủ yếu tại thời điểm quan hệ.
Nếu bạn chỉ cảm thấy khô và rát khi có ma sát, lubricant có thể giúp giảm lực kéo lên mô âm đạo và làm quan hệ thoải mái hơn.
ACOG khuyến nghị lubricant như một lựa chọn không hormone để giảm khô và khó chịu khi quan hệ.
Bạn nên ưu tiên sản phẩm:
- dành riêng cho vùng kín;
- ít thành phần tạo hương hoặc gây kích ứng;
- phù hợp với bao cao su nếu đang sử dụng.
Nếu dùng bao cao su latex, cần chú ý một số chất bôi trơn gốc dầu có thể làm giảm độ bền của latex.
Một lời khuyên thực tế là đừng cố “chịu một chút rồi sẽ quen”. Ma sát khi mô đang khô có thể khiến vùng kín càng rát và làm lần quan hệ sau dễ căng thẳng hơn.
Dưỡng ẩm âm đạo phù hợp khi cảm giác khô xuất hiện cả ngoài lúc quan hệ
Lubricant và vaginal moisturizer không hoàn toàn giống nhau.
Chất bôi trơn chủ yếu giúp giảm ma sát khi quan hệ.
Sản phẩm dưỡng ẩm âm đạo hướng đến việc duy trì độ ẩm trong thời gian dài hơn, nên có thể phù hợp nếu bạn cảm thấy khô, rát hoặc khó chịu ngay cả khi không quan hệ. ACOG cũng phân biệt hai nhóm sản phẩm theo cách này.
Bạn không cần sử dụng cả hai chỉ vì “càng nhiều càng tốt”. Hãy chọn theo triệu chứng thực tế và dùng đúng hướng dẫn của sản phẩm.
Nếu đang có vết khâu chưa lành, chảy máu hoặc nghi ngờ viêm nhiễm, nên hỏi nhân viên y tế trước khi đưa bất kỳ sản phẩm nào vào âm đạo.
Tránh sản phẩm dễ gây kích ứng và không cố tiếp tục khi đang đau
Âm đạo có cơ chế tự làm sạch. Thụt rửa sâu, dung dịch có mùi thơm mạnh hoặc sản phẩm vệ sinh gây kích ứng không giúp “cân bằng” lại hormone.
Ngược lại, xà phòng thơm, dung dịch thụt rửa và một số sản phẩm vùng kín có thể làm tăng kích ứng ở người đang bị khô. Cleveland Clinic cũng liệt kê scented soaps, sprays và vaginal washes trong các yếu tố có thể góp phần gây khô hoặc kích ứng.
Nếu đang quan hệ và cảm giác chuyển từ hơi khó chịu sang đau hoặc bỏng rát, nên dừng lại.
Bạn không cần cố hoàn thành cuộc quan hệ để “tập cho quen”. Đau lặp lại còn có thể khiến cơ thể căng lên ở những lần sau và làm trải nghiệm càng khó chịu.
Làm sao biết khó chịu sau sinh chỉ do khô âm đạo hay còn nguyên nhân khác?
Đây là phần dễ bị bỏ qua.
Khô vùng kín khi quan hệ có thể giải thích cảm giác ma sát và rát, nhưng đau sau sinh không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ việc âm đạo thiếu độ ẩm.
Khô thường gây rát và tăng ma sát, đặc biệt khi quan hệ
Khi độ ẩm và bôi trơn tự nhiên giảm, bạn có thể cảm thấy:
- ma sát nhiều hơn bình thường;
- nóng hoặc rát;
- đau khi thâm nhập;
- vùng âm đạo hoặc âm hộ nhạy cảm hơn.
Các triệu chứng này phù hợp với vaginal dryness, đặc biệt nếu cải thiện đáng kể khi dùng lượng chất bôi trơn phù hợp. ACOG và Cleveland Clinic đều ghi nhận dryness có thể gây burning, irritation và painful sex.
Tuy nhiên, đây không phải cách tự chẩn đoán chắc chắn.
Đau tại vị trí vết rách, vết khâu hoặc sẹo có thể không chỉ do khô
Nếu bạn thấy một vị trí nhất định đau nhói hoặc căng rõ khi chạm vào, nguyên nhân có thể liên quan đến mô đang lành hoặc sẹo sau sinh.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý nếu trước đó bạn:
- bị rách tầng sinh môn;
- được khâu tầng sinh môn;
- có cắt tầng sinh môn;
- từng gặp biến chứng ở vùng vết thương.
Mayo Clinic ghi nhận scar tissue sau sinh và vết rách chưa lành có thể gây đau khi quan hệ.
Trong trường hợp này, thêm thật nhiều chất bôi trơn có thể giảm ma sát nhưng không giải quyết được nguồn đau chính.
Khí hư bất thường, chảy máu hoặc triệu chứng đường tiểu cần được chú ý
Khô âm đạo có thể gây kích ứng, nhưng nếu bạn gặp thêm những biểu hiện khác thì không nên tự quy tất cả cho hậu sản.
Bạn nên chú ý khi có:
- khí hư thay đổi rõ về màu, mùi hoặc tính chất;
- chảy máu bất thường;
- tiểu buốt hoặc nóng rát khi tiểu;
- đi tiểu thường xuyên bất thường;
- đau tăng lên thay vì giảm.
Những biểu hiện này có thể liên quan đến tình trạng khác và cần được đánh giá phù hợp. Vaginal dryness cũng có thể đi cùng triệu chứng tiết niệu, nhưng các triệu chứng bất thường vẫn cần phân biệt với nhiễm trùng hoặc nguyên nhân khác.
Đang cho con bú có nên tự dùng estrogen hoặc thuốc trị khô âm đạo không?
Nếu lubricant và dưỡng ẩm không đủ, một số trường hợp có thể được bác sĩ cân nhắc thuốc trị khô âm đạo, trong đó có những lựa chọn tác động tại chỗ.
Tuy nhiên, bạn không nên tự mua estrogen chỉ vì biết khô âm đạo có liên quan đến estrogen thấp.
NHS cho biết dữ liệu về vaginal estrogen trong thời gian cho con bú còn hạn chế; thuốc thường không được kê trong giai đoạn này trừ khi chuyên gia khuyến nghị, và các lựa chọn không hormone có thể được cân nhắc trước.
Vì vậy, Aktuel Gazetem nghiêng về cách tiếp cận thận trọng:
Nếu đang cho con bú, hãy nói rõ điều này với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng sản phẩm hormone. “Tác dụng tại chỗ” không phải lý do để tự xem một thuốc là phù hợp với mình.
Khi nào khô hạn sau sinh cần đi khám?
Bạn không nhất thiết phải đi khám chỉ vì mới nhận thấy vùng kín hơi khô.
Nhưng khô hạn sau sinh không nên bị xem nhẹ khi tình trạng kéo dài, ảnh hưởng đến cuộc sống hoặc đi cùng các triệu chứng không phù hợp với dryness đơn thuần.
Tình trạng kéo dài, không cải thiện hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt
Bạn nên trao đổi với bác sĩ nếu đã thử các biện pháp đơn giản nhưng vẫn:
- thường xuyên khô rát;
- khó chịu cả ngoài lúc quan hệ;
- triệu chứng ngày càng rõ;
- cảm thấy tình trạng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống.
Đừng chỉ so sánh mình với người khác. Một người vẫn cho con bú hoàn toàn có thể có tiến trình hồi phục khác với người đã ngừng cho bú.
Quan hệ vẫn đau dù đã giảm ma sát và dùng chất bôi trơn phù hợp
Nếu dùng lubricant đầy đủ mà vẫn đau, đặc biệt đau tập trung tại một vị trí, bạn nên nghĩ đến khả năng có yếu tố khác ngoài dryness.
Mayo Clinic khuyên nên trao đổi với nhân viên y tế nếu quan hệ sau sinh tiếp tục gây đau.
Theo Aktuel Gazetem, đây cũng là một dấu hiệu khá thực tế để phân biệt: nếu vấn đề chủ yếu là thiếu độ trơn, giảm ma sát thường phải giúp bạn dễ chịu hơn ít nhiều. Nếu hoàn toàn không cải thiện, đừng cứ đổi từ loại gel này sang loại khác.
Có chảy máu, khí hư bất thường hoặc triệu chứng tiết niệu đi kèm
Bạn nên được đánh giá khi tình trạng khô đi kèm:
- chảy máu bất thường;
- khí hư có mùi hoặc màu khác thường;
- ngứa hoặc rát rõ;
- tiểu buốt;
- tiểu nhiều bất thường;
- đau vùng chậu hoặc đau ngày càng tăng.
Đặc biệt sau sinh, bạn đang ở giai đoạn cơ thể có nhiều thay đổi. Tự xem mọi triệu chứng vùng kín là “do hormone” có thể khiến một vấn đề khác bị bỏ sót.
Phần lớn trường hợp khô âm đạo sau sinh có thể được cải thiện bằng cách giảm ma sát, duy trì độ ẩm và cho cơ thể thời gian hồi phục. Nhưng nếu bạn đang cho con bú, đau kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, lựa chọn an toàn hơn là xác định đúng nguyên nhân thay vì tự dùng hormone hoặc sản phẩm bổ sung.