Quan hệ tình dục an toàn không chỉ đơn giản là đeo bao cao su. Để giảm rủi ro tốt hơn, bạn cần quan tâm đồng thời đến sự đồng thuận, nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục, khả năng mang thai ngoài ý muốn và cách xử lý nếu biện pháp bảo vệ gặp sự cố.
Không có biện pháp nào khiến mọi cuộc quan hệ trở nên “an toàn tuyệt đối”. Điều thực tế hơn là chủ động giảm nguy cơ bằng nhiều lớp bảo vệ phù hợp với hoàn cảnh của hai người.
Quan hệ tình dục an toàn là gì?
Quan hệ tình dục an toàn là cách quan hệ có sự tự nguyện của cả hai và áp dụng những biện pháp phù hợp để giảm nguy cơ mắc STI, HIV hoặc mang thai ngoài ý muốn.
Theo WHO, sức khỏe tình dục không chỉ là không mắc bệnh mà còn gắn với sự tôn trọng, an toàn và trải nghiệm không có cưỡng ép hay bạo lực.
Vì vậy, một lần quan hệ được xem là an toàn hơn khi:
- Cả hai thực sự đồng thuận.
- Hiểu những nguy cơ có thể xảy ra.
- Sử dụng biện pháp bảo vệ phù hợp.
- Không chủ quan với STI chỉ vì đối phương trông khỏe mạnh.
- Biết phải làm gì nếu bao cao su rách, tuột hoặc quan hệ không được bảo vệ.
Mức độ an toàn còn phụ thuộc vào hình thức quan hệ, tình trạng sức khỏe, biện pháp tránh thai và nguy cơ phơi nhiễm của từng người.
Muốn quan hệ tình dục an toàn cần làm gì?
Không có một biện pháp duy nhất phù hợp với mọi tình huống. Cách thực tế hơn là kết hợp các nguyên tắc an toàn từ trước khi quan hệ cho đến sau khi kết thúc.
Chỉ quan hệ khi cả hai đều tự nguyện và có thể dừng lại bất cứ lúc nào
Sự đồng thuận phải xuất phát từ mong muốn thực sự của cả hai người. Một người đồng ý lúc đầu vẫn có quyền đổi ý và yêu cầu dừng lại.
Nếu một bên đang say, mất khả năng nhận thức, bị ép buộc hoặc cảm thấy sợ hãi đến mức không thể tự do quyết định thì không nên tiếp tục quan hệ.
Đồng thuận cũng không phải “đồng ý một lần là đồng ý tất cả”. Hai người vẫn cần tôn trọng giới hạn của nhau trong suốt quá trình.
Trao đổi trước về tránh thai, STI và biện pháp bảo vệ
Nói chuyện trước giúp tránh tình trạng đến khi quan hệ mới phát hiện hai người có quan điểm hoàn toàn khác về bao cao su hoặc tránh thai.
Nếu chưa có kế hoạch sinh con, nên thống nhất trước cách quan hệ an toàn tránh mang thai, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.
Hai người cũng nên trao đổi thẳng thắn về:
- Có sử dụng bao cao su hay không.
- Đang dùng biện pháp tránh thai nào.
- Lần xét nghiệm STI gần nhất nếu có.
- Có bạn tình khác hay nguy cơ phơi nhiễm gần đây không.
- Những giới hạn mà mỗi người không muốn vượt qua.
Không cần biến cuộc trò chuyện thành một buổi “thẩm vấn”. Mục tiêu là giúp cả hai biết mình đang đồng ý với điều gì và đang chấp nhận mức rủi ro nào.
Sử dụng bao cao su hoặc biện pháp barrier phù hợp trong mỗi lần quan hệ
Bao cao su là một trong những biện pháp quan trọng nhất vì vừa giúp phòng mang thai vừa giảm nguy cơ lây HIV và nhiều STI khi được sử dụng đúng, nhất quán. WHO lưu ý bao cao su không bảo vệ hoàn toàn trước những STI có thể lây qua vùng da hoặc tổn thương nằm ngoài khu vực được bao che phủ.
Điểm quan trọng là phải sử dụng từ đầu đến cuối lần quan hệ chứ không phải chỉ đeo ngay trước khi xuất tinh.
Với những hình thức tiếp xúc khác, barrier phù hợp cũng có thể giúp giảm tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể hoặc niêm mạc.
Nếu chưa muốn có thai, cần có biện pháp tránh thai phù hợp
Bao cao su có thể vừa giúp tránh thai vừa giảm STI, nhưng không phải biện pháp tránh thai duy nhất.
Tùy nhu cầu và tình trạng sức khỏe, một người có thể sử dụng thuốc tránh thai, que cấy, vòng tránh thai hoặc các phương pháp khác. Điều cần nhớ là phần lớn các biện pháp tránh thai này không bảo vệ bạn khỏi STI. WHO cũng phân biệt rõ contraception với phòng ngừa nhiễm trùng lây qua đường tình dục.
Vì vậy, nếu vừa cần tránh thai vừa có nguy cơ STI, chỉ dựa vào một phương pháp tránh thai nội tiết thường chưa giải quyết được cả hai mục tiêu.
Chủ động biết tình trạng STI của mình và bạn tình khi có nguy cơ
Nhiều STI có thể tồn tại mà người mắc không nhận thấy triệu chứng. Vì thế, việc một người không đau, không ngứa hay không có biểu hiện bất thường không chứng minh rằng họ không mắc STI.
Xét nghiệm đặc biệt đáng cân nhắc khi có bạn tình mới, nhiều bạn tình, từng quan hệ không được bảo vệ hoặc biết bạn tình đang mắc STI.
Không có một lịch xét nghiệm giống nhau cho tất cả mọi người. Tần suất và loại xét nghiệm phù hợp còn phụ thuộc tuổi, giới, vị trí tiếp xúc và mức nguy cơ cá nhân.
Cân nhắc các biện pháp phòng ngừa bổ sung theo nguy cơ cá nhân
Một số người có thể cần thêm lớp bảo vệ ngoài bao cao su, chẳng hạn vaccine HPV, vaccine viêm gan B hoặc thuốc dự phòng HIV PrEP khi phù hợp. PrEP giúp giảm nguy cơ nhiễm HIV nhưng không phòng mang thai và không thay thế biện pháp phòng các STI khác.
Trong trường hợp quan hệ tình dục an toàn với người nhiễm HIV, cách bảo vệ còn phụ thuộc vào tình trạng điều trị và nguy cơ cụ thể của hai người.
Tương tự, quan hệ tình dục an toàn với người viêm gan B cần lưu ý thêm tình trạng tiêm vaccine và miễn dịch của bạn tình.
Đây là những trường hợp nên được đánh giá theo hoàn cảnh cá nhân thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả mọi người.
Bao cao su có đủ để quan hệ tình dục an toàn không?
Không hoàn toàn.
Bao cao su là lớp bảo vệ rất quan trọng nhưng không có nghĩa chỉ cần đeo bao là có thể bỏ qua tất cả yếu tố khác.
CDC cho biết bao cao su có hiệu quả tốt trong giảm nguy cơ HIV và một số STI lây chủ yếu qua dịch cơ thể, chẳng hạn lậu hoặc chlamydia. Mức bảo vệ thấp hơn với các bệnh có thể lây qua tiếp xúc da hoặc tổn thương bên ngoài vùng bao cao su che phủ, như herpes sinh dục, HPV hoặc giang mai.
Nếu bạn thắc mắc quan hệ tình dục an toàn có bị HIV không, câu trả lời cần nhìn vào tình huống cụ thể. Bao cao su và các biện pháp dự phòng giúp giảm nguy cơ rất nhiều khi được dùng đúng, nhưng không nên lấy cụm từ “quan hệ an toàn” để mặc định rằng mọi nguy cơ đều bằng 0.
Ngoài ra, bao cao su không giải quyết được vấn đề đồng thuận, không thay thế xét nghiệm khi có chỉ định và cũng có thể gặp sự cố nếu sử dụng không đúng.
Quan hệ qua đường âm đạo, bằng miệng và hậu môn khác nhau thế nào về rủi ro?
Ba hình thức quan hệ này không có mức rủi ro giống nhau. Điểm khác biệt nằm ở khả năng mang thai, đường tiếp xúc với dịch cơ thể, niêm mạc và nguy cơ tổn thương.
Do đó, “an toàn” cần được hiểu theo đúng hình thức quan hệ thay vì áp dụng một cách máy móc.
Quan hệ qua đường âm đạo
Quan hệ qua đường âm đạo có thể dẫn đến cả mang thai ngoài ý muốn và lây STI nếu không có biện pháp bảo vệ phù hợp.
Nếu chưa muốn có thai, cần cân nhắc contraception. Nếu có nguy cơ STI, bao cao su vẫn là một lớp bảo vệ quan trọng.
Hai mục tiêu này không hoàn toàn giống nhau: một phương pháp có thể tránh thai rất hiệu quả nhưng không đồng nghĩa phòng được STI.
Quan hệ bằng miệng
Oral sex không gây mang thai theo cách quan hệ âm đạo, nhưng vẫn có khả năng truyền STI.
NHS cho biết STI có thể lây khi cho hoặc nhận oral sex; nguy cơ có thể tăng nếu có vết loét, vết cắt hoặc chảy máu quanh miệng, bộ phận sinh dục hay hậu môn.
Vì vậy, không nên xem quan hệ bằng miệng là “không có rủi ro” chỉ vì không có giao hợp qua đường âm đạo.
Quan hệ hậu môn
Quan hệ qua đường hậu môn cũng có thể làm lây STI và HIV nếu có phơi nhiễm.
Niêm mạc trực tràng dễ bị tổn thương do ma sát, vì vậy barrier và chất bôi trơn phù hợp có vai trò quan trọng trong việc giảm tổn thương và hạn chế sự cố với bao cao su.
Bao cao su được WHO khuyến nghị sử dụng phù hợp trong quan hệ âm đạo, hậu môn và bằng miệng để giảm nguy cơ STI.
Những cách tưởng an toàn nhưng vẫn có thể khiến bạn gặp rủi ro
Nhiều rủi ro không đến từ việc hoàn toàn bỏ qua biện pháp bảo vệ mà từ cảm giác “mình đã làm đủ rồi”.
Một số 7 điều cấm kỵ khi quan hệ thường được nhắc đến thực chất xoay quanh những sai lầm như chủ quan với STI, sử dụng bao cao su sai hoặc nhầm lẫn giữa tránh thai và phòng bệnh.
Chỉ dùng thuốc tránh thai mà không phòng STI
Thuốc tránh thai có mục tiêu chính là phòng mang thai. Nó không tạo ra hàng rào ngăn HIV, lậu, chlamydia, giang mai hay các STI khác.
Do đó, một người uống thuốc tránh thai đúng cách vẫn có thể mắc STI nếu có phơi nhiễm.
Nếu nguy cơ mang thai và STI cùng tồn tại, hai mục tiêu này cần được đánh giá riêng.
Chỉ dựa vào xuất tinh ngoài để tránh thai
Xuất tinh ngoài không phải biện pháp giúp phòng STI.
Về tránh thai, phương pháp này cũng phụ thuộc rất nhiều vào việc kiểm soát thời điểm và cách thực hiện nên không nên xem là một lựa chọn “chắc chắn an toàn”.
Nếu việc mang thai ngoài ý muốn sẽ gây ảnh hưởng lớn cho bạn, nên lựa chọn một biện pháp tránh thai có độ tin cậy phù hợp hơn thay vì chỉ dựa vào việc rút dương vật ra trước khi xuất tinh.
Dùng bao cao su nhưng đeo quá muộn hoặc sử dụng không đúng
Bao cao su cần được sử dụng trong toàn bộ thời gian có tiếp xúc tình dục có nguy cơ, không phải chỉ trước lúc xuất tinh.
Sử dụng sai có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ. Các tình huống như bao rách, tuột hoặc đeo quá muộn đều cần được xem là dấu hiệu để đánh giá lại nguy cơ.
Không nên dùng lại bao cao su đã sử dụng.
Cho rằng bạn tình không có triệu chứng nghĩa là không mắc STI
Đây là một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất.
Nhiều STI có thể không gây triệu chứng hoặc triệu chứng rất nhẹ. WHO nêu rõ một người có thể mắc STI mà không có biểu hiện bệnh rõ ràng.
Vì vậy, nhìn bề ngoài, hỏi “có thấy gì bất thường không?” hay dựa vào cảm giác khỏe mạnh không thể thay thế xét nghiệm khi có nguy cơ.
Vệ sinh cơ thể hoặc thụt rửa sau quan hệ cũng không thể “rửa sạch” nguy cơ STI hay thay thế biện pháp tránh thai.
Khi nào nên chủ động xét nghiệm STI hoặc đi khám?
Không phải ai quan hệ tình dục cũng cần làm cùng một bộ xét nghiệm theo cùng một lịch.
Điều quan trọng hơn là nhận ra các yếu tố khiến nguy cơ tăng lên. Đây cũng là điểm cần lưu ý nếu bạn đang tìm cách quan hệ an toàn không bị viêm nhiễm: không có cách nào bảo đảm tuyệt đối, nhưng phòng ngừa đúng và phát hiện sớm có thể giảm đáng kể rủi ro.
Khi có yếu tố làm tăng nguy cơ phơi nhiễm STI
Bạn nên trao đổi với cơ sở y tế về xét nghiệm nếu:
- Có bạn tình mới.
- Có nhiều bạn tình.
- Quan hệ không sử dụng bao cao su.
- Bao cao su bị rách hoặc tuột.
- Bạn tình được chẩn đoán STI.
- Không rõ tình trạng STI của mình hoặc bạn tình.
- Có quan hệ bằng miệng hoặc hậu môn và lo ngại phơi nhiễm tại những vị trí này.
CDC lưu ý nhu cầu xét nghiệm phụ thuộc nhóm tuổi, hành vi và vị trí tiếp xúc; trong một số trường hợp oral hoặc anal sex, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm ở họng hoặc trực tràng thay vì chỉ xét nghiệm đường sinh dục.
Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường sau quan hệ
Nên đi khám nếu xuất hiện những biểu hiện như:
- Dịch tiết âm đạo hoặc niệu đạo bất thường.
- Vết loét, mụn hoặc tổn thương vùng sinh dục.
- Đau hoặc nóng rát khi tiểu.
- Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu không rõ nguyên nhân.
- Chảy máu bất thường.
- Đau, sưng hoặc triệu chứng kéo dài sau quan hệ.
Không nên tự xác định mình mắc bệnh gì chỉ dựa trên triệu chứng vì nhiều STI có biểu hiện giống nhau, trong khi một số trường hợp hoàn toàn không có biểu hiện.
Nếu nghi ngờ STI, hạn chế quan hệ không được bảo vệ cho đến khi được đánh giá phù hợp. NHS cũng khuyến nghị người nghi mình mắc STI nên được kiểm tra hoặc xét nghiệm.
Vừa quan hệ không an toàn hoặc bao cao su bị rách, tuột thì nên làm gì?
Đừng chỉ tập trung vào một nguy cơ.
Sau một lần quan hệ không được bảo vệ hoặc biện pháp bảo vệ thất bại, cần xem xét riêng hai vấn đề: khả năng mang thai ngoài ý muốn và khả năng phơi nhiễm STI/HIV.
Đánh giá riêng nguy cơ mang thai và nguy cơ STI/HIV
Trước hết, hãy nhớ lại:
- Quan hệ theo hình thức nào.
- Có xuất tinh vào âm đạo hay không.
- Bao cao su rách, tuột hay hoàn toàn không sử dụng.
- Có đang dùng biện pháp tránh thai khác không.
- Bạn tình có tình trạng HIV/STI đã biết hay có yếu tố nguy cơ không.
Không nên cho rằng “không xuất tinh bên trong” đồng nghĩa không cần đánh giá thêm.
Tương tự, dùng thuốc tránh thai có thể làm thay đổi nguy cơ mang thai nhưng không tự động giải quyết nguy cơ STI.
Không bỏ lỡ những biện pháp cần thực hiện sớm
Một số biện pháp sau phơi nhiễm phụ thuộc rất nhiều vào thời gian.
Nếu có nguy cơ mang thai, tránh thai khẩn cấp có thể được cân nhắc sau quan hệ không được bảo vệ hoặc khi biện pháp tránh thai thất bại. WHO cho biết các lựa chọn tránh thai khẩn cấp cần được sử dụng trong vòng 5 ngày và nên được thực hiện càng sớm càng tốt.
Nếu có khả năng phơi nhiễm HIV, PEP là biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm dành cho tình huống khẩn cấp và phải được bắt đầu trong vòng 72 giờ. Nếu nghi ngờ thuộc trường hợp này, nên liên hệ cơ sở y tế càng sớm càng tốt thay vì chờ xuất hiện triệu chứng.
Lên kế hoạch xét nghiệm hoặc đi khám theo tình huống phơi nhiễm
Không phải STI nào cũng được xét nghiệm giống nhau hoặc có cùng thời điểm xét nghiệm phù hợp.
Bác sĩ có thể dựa vào hình thức quan hệ, vị trí tiếp xúc, thời gian từ lúc phơi nhiễm và tình trạng của bạn tình để quyết định nên xét nghiệm gì và khi nào.
Nếu xuất hiện đau nhiều, chảy máu bất thường, tổn thương vùng sinh dục, dịch tiết lạ hoặc nghi ngờ phơi nhiễm HIV, Aktuel Gazetem khuyên bạn đừng trì hoãn việc đi khám chỉ để chờ “xem có triệu chứng hay không”.
Mục tiêu của quan hệ tình dục an toàn không phải loại bỏ mọi rủi ro bằng một biện pháp duy nhất, mà là chủ động nhận diện nguy cơ, lựa chọn lớp bảo vệ phù hợp và xử lý đúng khi có sự cố. Càng chuẩn bị rõ ràng trước khi quan hệ, bạn càng ít phải đưa ra quyết định trong tình trạng hoang mang sau đó.